
Photo by By Dr. Kavan Ratnatunga
හල්මිල්ලෑවිටිය, කැබිතිගොල්ලෑව කියන ප්රදේශයේ තියෙන කලාගම් වෙහෙර කියන්නේ ක්රිස්තු පූර්ව කාලෙටත් එහා යන ඉපැරණි බෞද්ධ පන්සලක්. අනුරාධපුර කාලෙන් පස්සේ දකුණු ඉන්දියාවෙන් ආව ආක්රමණ නිසා සිංහල මිනිස්සු දකුණට යන්න පටන් ගත්තා. ඒ නිසා දියුණු වෙලා තිබුණ පන්සල් සිය ගණනක් දෙමළ ආක්රමණිකයෝ පැහැරගෙන විනාශ කළා, නැත්නම් මිනිස්සු අතහැරලා ගියාට පස්සේ කැලෑවට යටවෙලා ගියා.
නැවත හොයා ගැනීම සහ ප්රදේශයේ වැදගත්කම
20 වෙනි සියවස අග වෙනකොට මේ ස්ථානයේ ඉතුරු වෙලා තිබුණේ ගල් කණු ටිකකුයි, ලොකු ආසනඝරයක් විතරයි (ආසනඝරය කියන්නේ බුදුන් වහන්සේව සංකේතවත් කරන ආසනයක්). මේක ප්රධාන ලක්ෂණයක් වුණ නිසා කැබිතිගොල්ලෑව පැත්තේ මිනිස්සු මේ විහාරයට ගල් ඇඳ විහාරය කියල කිව්වා.
සිවිල් යුද්ධයේ බලපෑම
උතුරේ දෙමළ තස්තවාදය වැඩි වෙනකොට කැබිතිගොල්ලෑව ප්රදේශය නිතරම ප්රහාරවලට ලක්වුණා. 1995 ඔක්තෝබර් මාසේ එල්.ටී.ටී.ඊ. ත්රස්තවාදීන් කැබිතිගොල්ලෑව ළඟ තම්මැන්නාගම කියන ගමේ ගම්වැසියෝ 20ක් විතර දරුණු විදිහට කපා කොටා ඝාතනය කළා. ඊට පස්සේ අවුරුදු ගණනකට පස්සේ ගෝමරන්කඩවල කල්යාණපුර ගමට ප්රහාරයක් එල්ල කළා. ඒකෙන් සිවිල් වැසියන් හත් දෙනෙක් මැරුණා. 2006 ජුනි 15 වෙනිදා උදේ කැබිතිගොල්ලෑව සහ තල්ගහවෙල අතර යන මගී බස් එකකට ක්ලේමෝ බෝම්බ දෙකක ප්රහාරයක් එල්ල කළා. ඒකෙන් ළමයි 15ක් ඇතුළු අහිංසක ගම්වැසියෝ 64ක් මැරුණා. මැරුණ අය අතර ගල් ඇඳ රජමහා විහාරයේ හාමුදුරුවොත් හිටියා. මේ ඛේදවාචකය නිසා ගම්වැසියෝ ගොඩක් දෙනෙක් සියවස් ගාණකට කලින් එයාලගේ මුතුන්මිත්තන්ට වෙච්ච දේ වගේම ගම් අතහැරලා ගියා. ගොඩක් දෙනෙක් රජයේ පාලන ප්රදේශවල තියෙන කඳවුරුවලට ගියා. ආයෙත් පන්සල කැළයට යට උනා.
යුද්ධයෙන් පස්සේ ප්රතිසංස්කරණ කටයුතු
2009 දී එල්.ටී.ටී.ඊ. එක පරාද වුණාට පස්සේ මේ ගම්වලට සාමාන්ය තත්ත්වය ආයෙත් ඇති වුණා. ඒ කාලේ කැබිතිගොල්ලෑවේ මහේස්ත්රාත්වරයාගේ සහ පුරාවිද්යා දෙපාර්තමේන්තුවේ මැදිහත්වීමෙන් පරණ පන්සල ප්රතිසංස්කරණය කරන්න පටන් ගත්තා. පුරාවිද්යා අධීක්ෂණය යටතේ සිවිල් ආරක්ෂක බලකාය ශ්රම දායකත්වය ලබා දුන්නා.
ස්තූපය
මේ පන්සලේ ස්තූපය මුලින්ම හදලා තිබුණේ උස, හතරැස් වේදිකාවක් මත. ආක්රමණිකයෝ ස්තූපය විනාශ කරලා තිබුණත් පාදම විනාශ වුණේ නැහැ. ඒකේ ගෘහ නිර්මාණ ලක්ෂණ බලලා විද්වතුන් කියන්නේ මේ ස්තූපය අනුරාධපුර මැද කාලෙට අයිතියි කියලා. ඒ ස්ථානයේ කළ කැණීම්වලින් ස්තූපයේ මැද කණුව (යූපගල) නටබුන් අතරින් හම්බවුණා.
ආසනඝරය
ස්තූපය ළඟම ලංකාවේ හම්බවුණ විශාලම ආසනඝර ගල් පුවරුව තියෙනවා. බුදු පිළිම නෙලන්න පටන් ගන්න කලින් ආසනඝරය කියන්නේ බුදුන් වහන්සේව සංකේතවත් කරන පූජනීය වස්තුවක්. ඒක වන්දනාමාන කරන්න භාවිතා කළා. මේක මෙතන තියෙන නිසා කියන්න පුළුවන් කලාගම් වෙහෙර පටන් අරන් තියෙන්නේ ක්රිස්තු පූර්වයටත් කලින් කියලා. විද්වතුන් කියන්නේ බෝධිඝරය, චේතියඝරය (වටදාගෙය) සහ ආසනඝරය කියන්නේ ලංකාවේ පැරණිම බෞද්ධ ගෘහ නිර්මාණ අංග තුන කියලා. බෝධිඝරයයි, චේතියඝරයයි ගැන මුල් බෞද්ධ පොත්වල නිතර සඳහන් වුණත් ආසනඝරය ගැන සඳහන් වෙන්නේ කලාතුරකින්. හැබැයි සමහර අටුවාවල සහ මහාවංශය, දීපවංශය වගේ වංශකථාවල ඒ ගැන සඳහන් වෙනවා. පුරාවිද්යාත්මක විදිහට බලද්දී ආසනඝරය වැදගත් වෙන්න පටන් ගත්තේ ශ්රී පාදගල කියන එකත් බුදුන් වහන්සේගේ සංකේතාත්මක නිරූපණයක් විදිහට ප්රසිද්ධ වෙච්ච කාලේ වගේමයි. ගුණපාල සේනාධීරගේ Buddhist Symbolism and Wish Fulfillment කියන පොතේ හැටියට, මේ වගේ සංකේතාත්මක ආසන පාවිච්චි කරපු කාලය ක්රි.පූ. 3 වැනි සියවසේ ඉඳන් ක්රි.ව. 9 වැනි සියවස දක්වා කියලා කියන්න පුළුවන්. ලංකාවේ බුදු පිළිම හැදෙන්න පටන් ගත්තට පස්සේ මේ සංකේතාත්මක දේවල් භාවිතයෙන් ක්රමයෙන් අයින් වුණා.
මුල් කාලේ සංරක්ෂණ වැඩකටයුතු
කලාගම් වෙහෙරේ මුල්ම සංරක්ෂණ වැඩ 1963 සහ 1965 අතර කාලයේදී කළා. ආසනඝරයේ තියෙන ලොකු ගල් පුවරුව මීටර් 4.52ක් (අඩි 14යි අඟල් 10ක්) දිගයි, මීටර් 2.01ක් (අඩි 6යි අඟල් 7ක්) පළලයි. ඒකේ උඩ පැත්තෙ දාර සහ පටු පැතිවල යටි පැති හොඳට හැඩ ගන්වලා තිබුනා.
ශිලා ලේඛන
ප්රතිසංස්කරණ වැඩ කරනකොට පුරාවිද්යා දෙපාර්තමේන්තුවට ප්රධාන භූමියේ ඉඳන් මීටර් 200ක් විතර දුරින්, පෞද්ගලික ඉඩමක කැඩිලා ගිය ටැම් ලිපියක් හම්බුණා. කෑලි තුනකට කැඩිලා තිබුණ ඒක ආයෙත් එකට එකතු කළාම වටිනා ඓතිහාසික තොරතුරු ටිකක් හෙළි වුණා. ඒ ලිපියේ හැටියට ගල් ඇඳ පන්සල මුලින්ම හැඳින්වූයේ කලාගම් වෙහෙර කියලා. ඒක අභයගිරි පිරිවෙන් සංකීර්ණයට අයත් මංගල පිරිවෙනේ කොටසක්. මේ ශිලා ලේඛනය කරවලා තියෙන්නේ අනුරාධපුර රාජධානියේ 898 සිට 914 දක්වා රජකම් කරපු සිව්වන කාශ්යප රජතුමා විසින්.
බෝධිඝරය
මේ ස්ථානයේ හම්බවුණ වැදගත්ම සොයාගැනීමක් තමයි ආසනඝරය ඉස්සරහ තියෙන බෝධිඝරය. මේවන් බෝධිඝරයක් ඇතුළේ බෝධි ගහක් හිටවලා පෝෂණය කරපු විදිහ ගැන පැහැදිලි සාක්ෂි හම්බවුණ පළවෙනි වතාව මේක. සංරක්ෂණය කළාට පස්සේ තවදුරටත් හානි වෙන්නේ නැති වෙන්න බෝධිඝරය වැලිවලින් පුරවලා තිබුණා. දැන් පොළොවෙන් උඩට පේන්නේ පොඩි කොටසක් විතරයි. කැණීම් කරනකොට ගත්ත ෆොටෝ පහළ ජයාරූපයෙන් බෝධිඝරය වැලිවලින් පුරවන්න කලින් කොහොමද තිබුණේ කියලා දුර්ලභ දසුනක් බලාගන්න පුළුවන්.
මුලාශ්ර
- Godakumbura, C. E. (1964). Administration Report of the Archaeological Commissioner for the Financial Year 1962-63: Part IV – Education, Science and Art (G). Government of Ceylon.
- Godakumbura, C. E. (1965). Administration Report of the Archaeological Commissioner for the financial year 1963-64: Part IV – Education, Science and Art (G). Government of Ceylon.
- Ratnapala, M.G. (1997). වජ්රාසනය. සංකෘතික පුරාණය, 2(8), pp.31-38.
- Moses, T. (2020, September 26). යුද්ධයේ බිහිසුණුකම අතරින් යළි ගොඩගැඟුණු හල්මිල්ලවැටිය. Silumina. Retrieved August 5, 2025, from https://archives1.silumina.lk/2020/09/26/රසඳුන/යුද්ධයේ-බිහිසුණුකම-අතරින්-යළි-ගොඩගැඟුණු-හල්මිල්ලවැටිය
සම්බන්ධ වෙනත් පිටු
කැබිතිගොල්ලෑව හල්මිල්ලවැටිය කලාගම් වෙහෙර සිතියම
ඉහල සිතියමේ මෙම ස්ථානය පමණක් නොව කිලෝමීටර 20ක් ඇතුලත තවත් වැදගත් ස්ථාන ලකුණු වී ඇත. මේ ස්ථාන බැලීමට සිතියම කුඩා කර බලන්න. වැඩි විස්තර සඳහා අවශ්ය ස්ථානය මතට මුසිකය ගෙනයන්න. එසේ නැතිනම් click කරන්න.
ගූගල් සිතියම වෙනත් ස්ථාන වලට චලනය කර ගෙනයාමෙන් එම ප්රදේශයේ වැදගත් ස්ථාන බලාගත හැක.
කැබිතිගොල්ලෑව හල්මිල්ලවැටිය කලාගම් වෙහෙර ගමන් මාර්ගය
| අනුරාධපුරය සිට කැබිතිගොල්ලෑව හල්මිල්ලවැටිය කලාගම් වෙහෙර |
| හරහා : මිහින්තලේ මුළු දුර :කිලෝමීටර 66 ගතවන කාලය : පැය 1.5 ගතකල යුතු කාලය : විනාඩි 30 පමණ රියදුරු දිශාවන් : ගූගල් සිතියමේ බලන්න |
අම්බලම (57) ආකර්ෂණ (9) ආසනඝර (7) ඉතිහාසය (0) උණුදිය උල්පත් (1) උරුමය (301) ඓතිහාසික උරුම ලිපි (3) ඓතිහාසික සිදුවීම් (1) කුළුදාගේ (1) ගිරි සෙල්ලිපි (8) ටැම්පිට විහාර (41) දිය ඇලි (4) දූපත් (1) දෙතිස් ඵල බෝධින් (5) දේවාල (2) පබ්බත විහාර (3) පර්වත චිත්ර (2) ප්රදීපාගාර (1) ප්රාග් ඉතිහාස ලිපි (1) ප්රාග් ඓතිහාසික (6) පාලම් (3) පුරාණ අමුණු (14) පුවරු හා ටැම් ලිපි (9) බලකොටු (11) මීටර 20-29 (1) මීටර 30-39 (1) යාල තුල නටබුන් (6) ලිපි (2) වනජීවී (2) වනජීවී ලිපි (1) වාරි කර්මාන්ත (27) වැව් හා ජලාශ (15) සංචාරක ආකර්ෂණ (14) ස්මාරක (4) සුසාන භූමි (5)
z Jaffna 3 (4) අනුරාධපුර දිස්ත්රික්කය (41) අනුරාධපුර රාජධානිය (4) අම්පාර දිස්ත්රික්කය (7) කළුතර දිස්ත්රික්කය (5) කෑගල්ල දිස්ත්රික්කය (31) කිලිනොච්චි දිස්ත්රික්කය (3) කුරුණෑගල දිස්ත්රික්කය (25) කොළඹ දිස්ත්රික්කය (3) ගම්පහ දිස්ත්රික්කය (5) ගාල්ල දිස්ත්රික්කය (6) ත්රිකුණාමලය දිස්ත්රික්කය (47) නුවරඑළිය දිස්ත්රික්කය (5) පුත්තලම දිස්ත්රික්කය (5) පොළොන්නරුව දිස්ත්රික්කය (14) පොළොන්නරුව රාජධානිය (7) බදුල්ල දිස්ත්රික්කය (3) මඩකලපුව දිස්ත්රික්කය (2) මන්නාරම දිස්ත්රික්කය (10) මන්නාරම දූපත (2) මහනුවර දිස්ත්රික්කය (38) මාතර දිස්ත්රික්කය (5) මාතලේ දිස්ත්රික්කය (7) මුලතිවු දිස්ත්රික්කය (27) මොණරාගල දිස්ත්රික්කය (6) යාපනය දිස්ත්රික්කය (16) රත්නපුර දිස්ත්රික්කය (10) වවුනියා දිස්ත්රික්කය (8) හම්බන්තොට දිස්ත්රික්කය (7)









